Ngành tiêu biểu năm 2016: Bán lẻ Việt Nam vượt qua các nước trong khu vực

Tóm lược
•    Năm 2016, dư địa tăng trưởng của kênh bán lẻ hiện đại trong nước thời điểm đó rất lớn
•    Ngành bán lẻ trong xu hướng M&A
•    Kết quả kinh doanh của doanh nghiệp trong ngành năm 2016 tăng trưởng

          Năm 2016, bất chấp sự giảm tốc của nền kinh tế Trung Quốc thì thị trường bán lẻ Việt Nam được đánh giá là hấp dẫn nhất. Khi đó tăng trưởng lĩnh vực bán lẻ Việt Nam vượt qua hầu hết các nước khác, đặc biệt là lĩnh vực tiêu thụ hàng điện tử và xe ô tô do sự gia tăng tỷ lệ tầng lớp trung lưu.
          Dư địa tăng trưởng của kênh bán lẻ hiện đại trong nước thời điểm đó rất lớn, vì chợ truyền thống vẫn chiếm ưu thế trong cơ cấu các kênh truyền thống với gần 9.000 địa điểm. Trong khi đó, chỉ có khoảng gần 1.000 siêu thị, khoảng 1,3 triệu cửa hàng bách hóa nhỏ lẻ và khoảng gần 2.000 cửa hàng tiện lợi và siêu thị mini. Qua đó, cho thấy tiềm năng tăng trưởng lớn của ngành bán lẻ hiện đại ở Việt Nam trong những năm tiếp theo.
          Người tiêu dùng đã dần có sự chuyển đổi về xu hướng từ việc mua sắm ở các chợ truyền thống sang kênh hiện đại trong lĩnh vực bách hóa, đặc biệt là các mô hình nhỏ như cửa hàng tiện lợi và siêu thị mini.
Biểu đồ: Số lượng cửa hàng bán lẻ của kênh truyền thống và kênh hiện đại năm 2016

          Trong điều kiện hoạt động kinh doanh thuận lợi của ngành, doanh thu và lợi nhuận của phần lớn doanh nghiệp trong ngành đều tăng trưởng tích cực trong năm 2016.

          Điển hình như Công ty Cổ phần Đầu tư Thế giới Di động (Mã cổ phiếu: MWG), doanh thu tăng trưởng 77% so với năm 2015. Đây cũng là thời điểm tăng trưởng số lượng cửa hàng nhanh nhất của doanh nghiệp kể từ khi thành lập.
          Không chỉ tăng trưởng mạnh ở mảng hàng tiêu dùng mà bán lẻ ô tô cũng đạt tăng trưởng mạnh trong năm 2016. Doanh thu và lợi nhuận của Công ty Cổ phần Dịch vụ Ô tô Hàng Xanh (Mã cổ phiếu: HAX) lần lượt tăng trưởng 58% và 176% so với năm 2015. Kết quả tăng trưởng kinh doanh trong năm đều từ việc tiêu thụ xe hơi tăng mạnh và một phần đóng góp từ việc gia tăng lợi nhuận do đầu tư nâng cấp các cửa hàng năm trước. 
          Năm 2016, vàng bạc đá quý cũng được một năm kinh doanh thuận lợi. Kinh tế tăng trưởng, thu nhập của người dân tăng nên mức chi tiêu cho mặc hàng trang sức cũng tăng mạnh, từ đó khiến doanh thu doanh nghiệp trang sức tăng. Công ty Cổ phần Vàng bạc Đá quý Phú Nhuận (Mã cổ phiếu: PNJ) đạt mức doanh thu của PNJ đạt 8.564 tỷ đồng tương đương với mức tăng 11,1%. Nhưng biên lợi nhuận gộp của PNJ chỉ tăng trưởng nhẹ so với năm 2015 do giá vàng trong nước tăng cao.
Biểu đồ: Tăng trưởng doanh thu các doanh nghiệp ngành bán lẻ năm 2016

          Với tiềm năng tăng trưởng lớn như vậy, nên thị trường bán lẻ đã tăng đầu tư mới để thu hút nhiều nhà đầu tư nước ngoài. Từ năm 2007 đến 2015, thị trường bán lẻ ở Việt Nam vẫn còn nhỏ, chưa đột phá. Nhưng đến năm 2016, được đánh giá là năm phất lên của ngành bán lẻ, với lượng vốn đầu tư chảy vào thị trường chủ yếu từ việc doanh nghiệp sử dụng dòng tiền tạo ra để tái đầu tư. Thị trường thu hút rất nhiều nhà đầu tư từ nước ngoài đổ vào như Thái Lan, Nhật Bản, Đức, Pháp…
          Các doanh nghiệp bán lẻ được đầu tư mở rộng thông qua các thương vụ M&A từ doanh nghiệp nước ngoài. Trong năm 2016, ngành bán lẻ Việt Nam đã có một số thương vụ đầu tư lớn như: Tập đoàn TCC Holdings của Thái Lan mua lại Metro Cash và Carry Việt Nam với giá 655 triệu euro, Tập đoàn Central Group của Thái Lan mua lại Big C với giá 1,4 tỷ đô la và Aeon đầu tư 500 triệu đô la xây dựng hệ thống siêu thị, trung tâm mua sắm. 
Biểu đồ: Cơ cấu M&A theo ngành nghề năm 2016

          Năm 2016, MWG là doanh nghiệp có mức tăng đầu tư tốt nhất trong các doanh nghiệp ngành bán lẻ. Trong năm, doanh nghiệp đã không ngừng mở rộng hoạt động đầu tư của mình, thông qua các hoạt động như mở rộng hệ thống chuỗi cửa hàng.
          Tiếp theo là PNJ với 30 cửa hàng mới được phát triển, nâng tổng số cửa hàng của PNJ trên toàn hệ thống lên mức 219 cửa hàng. Ngoài ra, tại thời điểm cuối năm bắt đầu mùa kinh doanh và các chương trình trọng điểm phải tăng lượng dự trữ hàng hóa so với thời điểm cùng kỳ 2015. 
          Về phiếu HAX, nhằm giữ được thị phần trong nước cũng như để gia tăng cạnh tranh với các đối thủ doanh nghiệp tiếp tục gia tăng số lượng và nâng cấp showroom. Cụ thể, ngay từ đầu năm 2016, HAX bắt đầu triển khai như là khai trương chi nhánh tại Hà Nội, đồng thời cũng song song triển khai nâng cấp showroom hiện tại nhằm đáp ứng chuẩn mới toàn cầu của Mercedes-Benz.
Biểu đồ: Tăng vốn đầu tư của doanh nghiệp ngành bán lẻ năm 2016

          Phần lớn các cổ phiếu bán lẻ đều đạt mức tăng trưởng tốt trong năm so với mức trung bình của thị trường. Mức tăng giá thực hiện lan tỏa tất cả các nhóm ngành nghề bán lẻ khác nhau, từ mô hình bán lẻ xe ô tô với phân khúc xe cá nhân và xe hạng sang của HAX, bán lẻ hàng điện tử của MWG cho đến bán lẻ trang sức của PNJ. Đây là nhóm 3 cổ phiếu nổi bật nhất ngành trong năm, khi giá cổ phiếu MWG và HAX tăng gấp đôi, riêng PNJ tăng hơn 50% so với giá đầu năm. Giá cổ phiếu tăng trưởng đi cùng với các thông tin được công bố về kế hoạch mở rộng chuỗi cửa hàng bán lẻ qua từng quý.
          Trong năm, riêng cổ phiếu HTL giảm gần 50% do thị trường xe phục vụ hoạt động công nghiệp và thương mại gặp khó khăn. Thêm vào đó, việc Nhà nước ra quy định kiểm soát tải trọng và sức ép cạnh tranh từ hãng xe thương hiệu Trung Quốc, Hàn Quốc và Nhật Bản làm doanh thu và biên lợi nhuận sụt giảm mạnh so với cùng kỳ.
Biểu đồ: Kết quả tăng trưởng giá cổ phiếu của các doanh nghiệp ngành bán lẻ 2016